64 – Hoe kunnen we een wetenschappelijk onderbouwd zicht krijgen op het warmtepotentieel in de riolerings- en/of drinkwaterinfrastructuur in Vlaanderen?

VVSG Netwerk Klimaat

Netwerk klimaat ondersteunt lokale besturen bij ambitieuze klimaatacties rond hernieuwbare energie (zon-wind-warmte) en energie efficiëntie in zowel de publieke gebouwen, openbare verlichting en wagenpark alsook de acties bij burgers en bedrijven.
Concrete uitdaging
Verwacht eindresultaat: Nieuw concept

Wil jij graag aan deze uitdaging werken?

Ben je professor of assistent en wil je graag met deze uitdaging aan de slag in je vak? Neem contact op via onderstaande knop en we brengen je in contact met de juiste persoon.

Ben je student en wil je deze uitdaging gebruiken in één van je vakken? Neem contact op via onderstaande knop en plaats alvast de professor of assistent van het vak in CC. Wij brengen jou in contact met de juiste persoon.

Wat is de kern van het probleem?

Ongeveer 60% van de energievraag in Vlaanderen bestaat uit warmte (t.o.v. 17% voor elektriciteit). Voor het huishoudelijk energieverbruik maakt het aandeel warmte zelfs 80% uit van de totale energievraag. Toch blijven zowel de reductie als de verduurzaming van de warmtevraag tot op vandaag een grote uitdaging. Deze maken dan ook steevast een belangrijk onderdeel uit van lokale klimaatactieplannen. Een van de mogelijke oplossingen richting verduurzaming van de warmtevraag bestaat uit het onttrekken van warmte uit riolerings- en drinkwaterinfrastructuur in Vlaanderen. Door middel van warmtepompen en eventueel de aanleg van warmtenetten kan de aanwezige warmte uit deze bestaande infrastructuur ingezet worden voor het verwarmen van gebouwen op een klimaatneutrale manier. Op dit moment is er in Vlaanderen nog geen volledig geaggregeerd overzicht van het warmtepotentieel in de bestaande riolerings- en drinkwaterinfrastrucuur. Het zou voor lokale besturen enorm interessant zijn om een overzicht te hebben van het bestaande potentieel op hun grondgebied. Wellicht is een kaartlaag (vb. toe te voegen aan geopunt.be) de meest efficiënte aanpak om de verzamelde informatie overzichtelijk weer te geven. Deze informatie kan dan meteen gelinkt worden aan de andere kaartlagen rond warmte (cf. www.energiesparen.be/warmtekaart
) die in geopunt beschikbaar zijn. VVSG werkt bovendien momenteel aan een inspiratiekaart warmtezonering voor lokale besturen, waaraan de resultaten uit deze onderzoeksopdracht heel mooi gekoppeld kunnen worden.

Wat zou de impact zijn indien dit probleem opgelost wordt?

De warmtevraag bedraagt ongeveer 60% van de totale energievraag in Vlaanderen. Voor het overgrote deel wordt deze warmte in Vlaanderen vandaag nog steeds gegenereerd uit fossiele brandstoffen. Het is duidelijk dat dit een enorme klimaatimpact met zich meebrengt. Zo stootte bv. de verwarming van de Vlaamse huishoudens in 2018 in totaal 9084 kton aan CO2eq uit (bron: https://www.milieurapport.be/sectoren/huishoudens/emissies-afval/broeikasgassen). Een van de meest impactvolle én dringende klimaatmaatregelen in Vlaanderen is dan ook de reductie en verduurzaming van de warmtevraag. Enerzijds ligt een belangrijke focus op de doorgedreven energetische renovatie van het gebouwenpatrimonium (vraagreductie – trias energetica). Anderzijds is er nood aan een verduurzaming van de benodigde warmtebronnen. Naast restwarmte uit industriële processen, aquathermie uit waterlopen, warmtepompen, geothermische systemen en zonne-energie, zal ook warmte uit riolerings- en drinkwaterinfrastructuur een belangrijk deel van de oplossing uitmaken. Door het warmtepotentieel uit deze bronnen in kaart te brengen, worden lokale besturen en hun partners (bedrijven, netbeheerders, energiecoöperaties, projectontwikkelaars, studiebureaus, intercommunales, etc.) in staat gesteld om hiermee op een wetenschappelijk onderbouwde wijze rekening te houden in hun strategie rond lokale warmtetransitie en hun visie op ruimtelijke ontwikkeling. De verzamelde informatie zal m.a.w. een belangrijk bijdrage kunnen leveren aan het klimaatneutraal maken van het gebouwpatrimonium in Vlaanderen tegen ten laatste 2050.

Waarom dien je deze uitdaging in?

De doelstelling van het Netwerk Klimaat van de VVSG bestaat erin lokale besturen zo kwalitatief mogelijk te ondersteunen bij de uitwerking van hun lokale klimaatacties. Door hen te ‘wapenen’ met degelijk kennis en wetenschappelijk onderbouwde data, zorgen we ervoor dat hun acties echt impact genereren. Als netwerkorganisatie hebben we echter niet zelf steeds alle nodige kennis rond lokaal klimaatbeleid en -acties in huis. Daarom zit samenwerking met verschillende maatschappelijke actoren in het DNA van onze werking. Een samenwerking met de UGent zou m.a.w. helemaal passen in onze aanpak. Het inschakelen van de wetenschappelijke kennis en vaardigheden van de studenten zou in de case rond warmte uit riolerings- en drinkwaterinfrastructuur een enorme meerwaarde betekenen voor de lokale warmtetransitie. Omgekeerd biedt deze praktijkcase de studenten de kans om hun opgedane kennis in te zetten in een maatschappelijk waardevol project, waarbij de resultaten automatisch een brede weerklank zullen krijgen bij de Vlaamse steden en gemeenten en ongetwijfeld ook heel wat media-aandacht zullen genieten.

Wat is er al geprobeerd om dit probleem op te lossen?

De VMM werkte reeds een leidraad riothermie (https://www.vmm.be/water/riolering/riothermie/leidraad-riothermie.pdf) en enkele tools uit ter ondersteuning. Basisdata zoals diameter riolering van rioleringsbuizen en minimumdebiet is belangrijk. Deze data is bij verscheidene rioolbeheerders gekend en kan eventueel ook opgevraagd worden via een KLIP-aanvraag (https://overheid.vlaanderen.be/informatie-vlaanderen/producten-diensten/kabel-enleidinginformatieportaal-klip). Ook kan contact worden opgenomen met de betreffende rioolbeheerder om de mogelijkheden te bekijken (https://aquaflanders.be/sanering/wie-is-mijnrioolbeheerder.aspx?cityid=205). Vrij beschikbare informatie omtrent de riolering (tracé, stromingsrichting, positie RWZI) is te vinden op http://www.geopunt.be/kaart. Een eerste screening kan aan de hand van deze kaart uitgevoerd worden. Vito stelde in 2014 een kansenkaart voor riothermie op voor Antwerpen: https://www.stepupsmartcities.eu/Portals/51/3%20Kansenkaart%20Riothermie%20Antwerpen%20FINAAL.pdf Er werden ook al een aantal proefprojecten rond riothermie uitgewerkt: o.a. in Ukkel (https://www.vivaqua.be/nl/onze-activiteiten/riolering/riothermie/), op het Kaaidistrict in Aalst (https://www.vlario.be/riothermie-aalst/) en sociaal huisvestingsproject Dijledal in Leuven (https://www.saniwijzer.nl/media/stowa_saniwijzer_v2/org/1/documents/riothermie_leuven_powerpoint.pdf). Studiebureau Tauw voerde interessant studiewerk uit: https://www.tauw.be/actueel/nieuws/hoe-haalbaar-is-riothermie-in-antwerpen-een-studie.html

Wat zijn de volgende stappen die moeten gebeuren?

Eerst en vooral is er nood aan een volledige inventarisatie van de bestaande rioleringsinfrastructuur en drinkwaterinfrastructuur die in aanmerking komt voor het onttrekken van nuttige warmte. Vervolgens kan er op basis van de bij aquafin en afval- en drinkwaterinfrastructuurbeheerders aanwezige data rond dimensionering van de buizen, debieten en watertemperaturen voor elke stad en gemeente in Vlaanderen in beeld worden gebracht wat het potentieel is aan te recupereren warmte-energie op het betrokken grondgebied of in een bepaalde zone (woonwijk, industriegebied,…).

Praktisch

Timing

1e semester, 2e semester, Gedurende het jaar

Taal

Nederlands

Voorwaarden eindresultaat

Het resultaat moet publiek gemaakt worden.

Beschikbaar budget

Budget: kan in functie van de concrete noden verder bekeken worden. Infrastructuur: VVSG kantoor te Brussel en satellietkantoren voor fysiek overleg met het VVSG Netwerk Klimaat en betrokken partnerorganisaties.

Kan op afstand uitgevoerd worden

Nee

Wil jij graag aan deze uitdaging werken?

Ben je professor of assistent en wil je graag met deze uitdaging aan de slag in je vak? Neem contact op via onderstaande knop en we brengen je in contact met de juiste persoon.

Ben je student en wil je deze uitdaging gebruiken in één van je vakken? Neem contact op via onderstaande knop en plaats alvast de professor of assistent van het vak in CC. Wij brengen jou in contact met de juiste persoon.